آمده است كه متأسفانه امكان درج آن پيدا نشد . 79 . رئيس رؤساى بيرون ، رئيس تشريفات ( صفويان ) ؛ رئيس ايشيك‌خانه ( قاجاريان ) « 1 » . در روزگار صفويه ايشيك آقاسى باشى دو وظيفه داشت : در مجامع و مجالس عمومى رئيس تشريفات بود ؛ همچنين سرپرستى دربانان و نگهبانان و آقايان را به عهده داشت « 2 » . عبد الله مستوفى ، آخرين ديوان سالار سنتى ايران ، مىنويسد : اصطلاحات دربارى ايران اكثر تركى و كلمه « باشى » كه به معنى رئيس است در تمام رؤساى بيوتات سلطنتى مصطلح بوده است ولى ميان آنها ايشيك آقاسى باشى خيلى تركى غليظ . . . بوده است . . . فردوسى در شاهنامه آن را سالاربار و اعضاى زيردست يعنى ايشيك آقاسيان را پرده‌دار خوانده و . . . در زمان بنى عباس دارندهء اين شغل را صاحب وفد مىگفتند . . . امروز جز در موارد سلام و بار ، حضورهاى رسمى سفراى خارجه و مواظبت جريان قواعد تشريفاتى ، كارى ندارند و بيش‌تر اثاثهء تجملى دربار سلطنت هستند در صورتى كه سابقا از هر ولايت و ايالت كه عده‌اى براى تظلم يا تشكر يا عرض تحيت به پايتخت مىآمدند مطالب و عرايض آنها به‌وسيلهء ايشيك آقاسى باشى به عرض شاه مىرسيد . . . اين شغل در آن دوره چه از حيث معنى و چه از حيث ماده يكى از كارهاى مهم دربار سلطنتى بود ، چنان كه ظهير الدوله محمدناصر خان دولو يكى از منسوبان نزديك شاه اين شغل را داشت « 3 » . در زمان ناصر الدين شاه ، ايشيك خانه به ادارهء تشريفات تبديل شد و ايشيك آقاسى باشى نيز نام وزير تشريفات يافت . 80 . در مجمع الفصحا از او چنين ياد شده است : نامش محمد رحيم خان و خلف ميرزا محمد خان قاجار حاكم سبزوار ، والده‌اش همشيرهء بهرام على خان قاجار كشيكچى باشى نواب شاهزاده معظم حسينعلى ميرزا فرمانفرماى فارس ، رحمه الله بوده . چندى در خدمت معتمد الدوله منوچهر خان بوده « 4 » . 81 . اشاره به آماده شدن سهام الدوله براى اردوكشى بر سر ميرزا قوم الدين است « 5 » .

--> ( 1 ) . معين ، محمد ، فرهنگ فارسى ، ج 1 ، حرف « الف » . ( 2 ) . نك : ميرزا شفيعا ، تذكرة الملوك ، ص ص 88 - 89 . ( 3 ) . مستوفى ، عبد الله ، شرح زندگانى من ، ج 2 ، ص ص 409 - 410 . ( 4 ) . هدايت ، رضا قلى خان ، مجمع الفصحاء ، ج 5 ، ص 739 . ( 5 ) . نك : مقدمه ، ص 65 .